Autxa

Bi ale mendetsuak Ochagavían (Mendi Etxea, Pistolo Etxea), bata egoera onean, bestea oso zaharkitua.

Kontserbatzeko interesgarria balorazio orokorragatik, ikusgarritasunagatik, sendotasunagatik eta haraneko tradizioagatik.

Sagar bolatsu-konikoa, tamaina ertain-handia. Hondoko kolorea horia eta gainazalekoa gorri iluna. Azal leuna eta distiratsua pruina[?] ugariarekin. Pedunkulu luzera eta lodiera ertainekoa. Mami horixka, gogortasun eta azidotasun baxua, gozotasun ertaina.

Oraindik mantentzen eta kontsumitzen den etxean oso positiboki baloratzen dute, batez ere zaporeagatik. Herriko beste pertsona batzuek “sosa” bezala deskribatzen dute.

Ochagavían etxe askotan zegoen barietatea, baina gehienetan jada desagertu da.

Ezezaguna. Zalantza sortzen da izena Autxa den (Iparraldeko bizilagunentzat haranean erabiltzen den izendapena — jatorriaren aipamen posiblea) edo Hautsa euskaraz, azaleko pruina nabarmenagatik edo irin-testuragatik.

Urri erdialdean biltzen dira, Pilar inguruan, eta orduz geroztik kontsumitzen dira. Gabonetara arte gordetzen dira.

Freskoan kontsumitzen, batez ere. Konpotan ere bai.

Izurri eta gaixotasunen aurrean erresistentetzat hartzen da. Bai zuhaitza bai fruituak osasuntsu egoten dira, tratamendurik jaso gabe ere. Ekoizpen oparoa eta urtxandakaria[?]: “cuando trae, trae mucha”.

Tradizional gutxiengoa, erreferentziazko bildumetan ageri da. NUPen Arizkun-01 gisa jasota dago (Ochagavía bezala, Iparraldeko mugatik gertu dagoen herria), Naranjina eta Colorada gisa ere.

Royo (2009) lanean Ochagavíako Autxa bat agertzen da, baina ez dator bat ez analitika molekularrean ez fruituaren deskribapenean eta irudietan.